آیا تا به حال درباره عمل جراحی ریرس RIRS (جراحی رتروگراد داخل کلیه) چیزی شنیدهاید؟ این عمل، یکی از جدیدترین و پیشرفتهترین روشهای درمانی برای کاهش و درمان سنگ کلیه و مجاری ادراری است که با کمک لیزر و یورتروسکوپ انعطافپذیر انجام میشود.
در گذشته، درمان سنگهای کلیه بزرگ یا سنگهایی که در موقعیتهای آناتومیک دشوار قرار داشتند، اغلب نیازمند جراحیهای باز یا روشهای سنگشکنی بروناندامی با محدودیتهای قابل توجه بود؛ اما ریس، با ارائه یک راهکار بسیار کمتهاجم و بدون برش جراحی، مرزهای ارولوژی را تغییر داده است.
با استفاده از این تکنیک پیشرفته، میتوان سنگهایی که در اعماق کلیه یا مجاری ادراری شما به وجود آمدهاند را با دقت بالا تخریب کرده و به آسانی از بین برد. کارایی این روش زیاد است و بیمار در مقایسه با روشهای قدیمی، درد و عوارض کمتری تجربه میکند و زمان بهبودی کوتاهتر است.
عمل جراحی ریرس RIRS چیست؟
RIRS مخفف عبارت Retrograde Intrarenal Surgery است که به معنای «جراحی رو به عقب داخل کلیه» میباشد. این یک روش جراحی اندوسکوپیک و کمتهاجم است که به طور اختصاصی برای درمان سنگهای کلیوی استفاده میشود.
به طور کلی، عمل جراحی ریرس RIRS تحت بیهوشی عمومی یا بی حسی نخاعی انجام میشود و شامل استفاده از یک ابزار تخصصی به نام یورتروسکوپ برای دسترسی به کلیه از طریق مسیر طبیعی دستگاه ادراری است.
یورتروسکوپ، لولهای نازک، قابل هدایت و مجهز به یک دوربین فیبر نوری با وضوح بالا در انتهای خود است. جراح این ابزار را از طریق مجرای ادرار، مثانه و سپس در طول حالب بالا میبرد تا به سیستم جمعآوری ادرار کلیه برسد.
پس از مشاهده سنگ روی مانیتور، یک فیبر لیزری (معمولاً لیزر هولمیوم) از کانال کاری یورتروسکوپ عبور داده میشود. پرتو لیزر مستقیماً به سنگ تابانده شده و آن را به قطعات بسیار ریز (اصطلاحاً پودر شدن یا Dusting) تجزیه میکند. سپس این ذرات ریز میتوانند به صورت طبیعی با جریان ادرار از بدن خارج شوند، یا با استفاده از سبدهای کوچک استخراج میگردند.
چه زمانی عمل جراحی ریس مورد نیاز است؟
اندیکاسیونهای جراحی ریس معمولاً مربوط به سنگهای کلیه هستند که عبور طبیعی آنها از دستگاه ادراری غیرممکن است یا موقعیت خاصی دارند. این جراحی برای بیمارانی توصیه میشود که شرایط زیر را دارند:
سنگهای متوسط تا بزرگ (۱ تا ۲ سانتیمتر)
پیشتر، سنگهای بزرگتر از ۲ سانتیمتر معمولاً کاندید روش سنگشکنی از طریق پوست بودند، اما با پیشرفت تکنولوژی ریس، این روش اکنون برای سنگهای بزرگتر (گاهی تا ۳ سانتیمتر) نیز قابل استفاده است، هرچند ممکن است نیاز به جلسات درمانی متعدد باشد.
سنگهایی با موقعیت آناتومیک دشوار
سنگهایی که در کالیسهای قطب پایینی کلیه یا مناطق زاویهدار قرار دارند، با روشهای سنگشکنی بروناندامی موفقیت کمتری دارند و جراحی ریس گزینهای مناسب برای آنهاست.
عدم موفقیت روشهای قبلی
بیمارانی که پیشتر تحت سنگشکنی بروناندامی یا یورتروسکوپی قرار گرفتهاند و نتیجه مطلوب نگرفتهاند، میتوانند از این روش بهرهمند شوند.
وجود منع برای سایر روشها
بیمارانی که به دلیل اختلالات خونریزی، چاقی شدید، سابقه جراحیهای شکمی پیچیده یا سایر مشکلات پزشکی، گزینه مناسبی برای جراحیهای باز یا سنگشکنی از طریق پوست نیستند، میتوانند تحت جراحی ریس قرار گیرند.
ناهنجاریهای آناتومیک
بیماران دارای کلیه پیوندی، کلیه نعلاسبی یا سایر ناهنجاریهای مادرزادی که دسترسی به سنگ با روشهای دیگر دشوار است، از این روش بهره میبرند.
مزایای عمل جراحی ریرس RIRS چیست؟
جراحی رتروگراد داخل کلیه به دلیل مزایای چشمگیر خود، به گزینهای با اولویت بالا برای درمان سنگهای کلیه تبدیل شده است. برخی از مهم ترین مزایای عمل ریس به شرح زیر است:
بدون نیاز به برش: RIRS یک روش کمتهاجم است که کاملاً از طریق مجاری ادراری طبیعی انجام میشود و خطرات مرتبط با جراحیهای باز (مانند عفونت زخم و هموراژی) را حذف میکند.
درد کمتر و زیبایی: بیمار پس از عمل درد کمتری را تجربه میکند و به دلیل عدم وجود برش، هیچ جای زخمی باقی نمیماند.
کاهش زمان بستری: ریس اغلب به صورت جراحی یکروزه انجام میشود یا نیاز به بستری کوتاه مدت (نهایتاً ۲۴ ساعت) دارد. بازگشت به فعالیتهای روزمره به شکل کامل، سریعتر است (معمولاً در عرض ۷ تا ۱۰ روز).
ریسک های عمل جراحی ریس و کاهش آن ها
جراحی ریس با حداقل تهاجم انجام میشود و ریسکهای مرتبط با عملهای جراحی سنتی را به میزان قابل توجهی کاهش میدهد. این روش نهتنها ایمن است، بلکه برای بیمارانی که شرایط پزشکی خاص دارند نیز مناسب است.
- عوارض کمتر: احتمال بروز خونریزی شدید، آسیب به بافتهای اطراف و عفونتهای جدی در این روش بسیار پایینتر است، بنابراین دوران بهبودی کوتاهتر و راحتتر خواهد بود.
• مناسب برای بیماران خاص: افرادی که مشکلاتی مانند اختلالات انعقادی، بیماریهای قلبی یا مشکلات تنفسی دارند و نمیتوانند تحت جراحیهای تهاجمی قرار بگیرند، میتوانند با خیال راحت از جراحی ریس بهرهمند شوند.
• دوران نقاهت کوتاهتر: به دلیل ماهیت کمتهاجمی، نیاز به بستری طولانی یا مراقبتهای پیچیده پس از عمل کاهش مییابد و بیمار میتواند سریعتر به فعالیتهای روزمره بازگردد.
عوارض عمل جراحی ریس (بررسی ریسکها)
مانند هر روش درمانی دیگر، جراحی ریس نیز میتواند خطرات احتمالی خاص خود را داشته باشد. با این حال، این ریسکها معمولاً نادر هستند و با تجربه جراح و رعایت دقیق مراقبتهای پس از عمل، به حداقل میرسند.
- خونریزی و وجود خون در ادرار: مشاهده خون در ادرار پس از جراحی معمولاً موقتی است و با مصرف مایعات فراوان برطرف میشود.
• عفونت مجرای ادراری و تب: عفونت پس از هر عمل جراحی امکانپذیر است. بروز تب یا لرز نیازمند مراجعه فوری به پزشک است.
• آسیب به حالب و تنگی آن: عبور ابزار جراحی میتواند به دیواره حالب آسیب وارد کند و در طول زمان موجب ایجاد جای زخم و تنگی شود که نیاز به درمانهای تکمیلی دارد.
• قطعات سنگ باقیمانده: در برخی موارد، به ویژه سنگهای بزرگ یا سنگهای قطب پایینی کلیه، ممکن است قطعات ریز سنگ باقی بمانند و در آینده باعث درد شدید کلیه شوند.
• انسداد مجاری ادراری: تورم حالب یا تجمع لختههای کوچک پس از جراحی میتواند موجب انسداد موقت ادرار شود.
انجام عمل جراحی ریس
در جراحی ریس، پزشک با استفاده از ابزار مخصوص به داخل کلیه دسترسی پیدا میکند و سنگها را خرد و خارج میکند. مراحل انجام عمل را می توان به صورت زیر بیان کرد:
آمادهسازی قبل از عمل جراحی ریس
پیش از عمل، آزمایشهای خون و ادرار انجام میشود و تصویربرداریهایی مانند سونوگرافی یا سیتی اسکن برای بررسی دقیق کلیه و مجاری ادراری گرفته میشود. مصرف برخی داروها مانند ضد انعقادها یا ضدالتهاب ممکن است با مشورت پزشک قطع شود و بیمار از نیمه شب قبل ناشتا میماند. همچنین مشاوره بیهوشی برای تعیین نوع بیهوشی مناسب انجام میشود.
قرارگیری بیمار و ورود ابزار جراحی
بیمار روی تخت در وضعیت مخصوص قرار میگیرد و پزشک وسیلهای انعطافپذیر به نام یورتروسکوپ را از طریق مجرای ادراری وارد کلیه میکند.
خرد کردن سنگها
پس از رسیدن یورتروسکوپ به کلیه و مشاهده سنگها روی مانیتور، پزشک با استفاده از لیزر آنها را خرد میکند تا قطعات بسیار ریز شوند.
خارج کردن سنگها
قطعات ریز سنگ با جریان ادرار دفع میشوند و قطعات بزرگتر با ابزار مخصوص از کلیه خارج میشوند.
تعبیه استنت حالب و سوند ادراری
در پایان عمل، معمولاً یک لوله کوچک موقت در حالب گذاشته میشود تا تخلیه سنگها آسانتر شود و از تورم یا انسداد جلوگیری گردد. این لوله معمولاً ۴ تا ۶ هفته در محل باقی میماند. همچنین یک سوند ادراری موقت برای یک تا دو روز در مثانه قرار داده میشود تا تخلیه ادرار راحتتر انجام شود.
مدت زمان عمل جراحی ریرس و روند بهبودی
جراحی ریس معمولاً بین یک تا دو ساعت طول میکشد و به دلیل کمتهاجمی بودن، فشار و آسیب به بافتهای اطراف کلیه بسیار کم است. دوران بهبودی پس از عمل کوتاه است و بیشتر بیماران میتوانند طی چند روز، با رعایت نکات مراقبتی ساده، فعالیتهای روزمره خود را از سر بگیرند. ممکن است کمی درد خفیف یا ناراحتی هنگام ادرار کردن در روزهای اول وجود داشته باشد که با مصرف داروهای تجویزی کاهش مییابد. همچنین نوشیدن مایعات کافی و استراحت مناسب به بهبود سریعتر و جلوگیری از عوارض احتمالی کمک میکند.
عمل جراحی ریرس باید توسط چه پزشکی انجام شود؟
جراحی ریس یک فرآیند پیچیده است که نیازمند مهارت و تجربه بالا در زمینه جراحیهای اندوسکوپیک کلیه و مجاری ادراری است. این عمل باید حتماً توسط یک دکتر ارولوژیست انجام شود که آموزشهای تخصصی و تجربه کافی در این حوزه داشته باشد. ارولوژیستهای ماهر در جراحی ریس باید:
• تسلط کامل بر تکنیکهای پیشرفته هدایت وسیله جراحی: تا از آسیب به دیواره حالب و ایجاد تروما جلوگیری شود.
• دانش عمیق در استفاده ایمن از لیزر هولمیوم: برای خرد کردن کامل سنگها و دستیابی به بهترین نتیجه.
• توانایی مدیریت عوارض احتمالی حین عمل: مانند خونریزی یا سوراخ شدن حالب تا ایمنی بیمار تضمین شود.
تعیین مناسب بودن بیمار برای جراحی ریس تنها پس از ارزیابی دقیق تصاویر رادیولوژی (مانند سیتی اسکن)، انجام آزمایشهای لازم و بررسی کامل سابقه پزشکی توسط متخصص ارولوژی انجام میگیرد.
دکتر آرش رنجبر متخصص ارولوژی و جراحی کلیه و مجاری ادراری در کلینیک تخصصی خود، با همراهی تیم فوق تخصصی اورولوژی، انجام جراحی ریس و مراقبتهای پس از آن را با بالاترین استانداردها ارائه میدهد.
برای دریافت نوبت مشاوره تخصصی و اطلاع از جزئیات جراحی ریس، با کلینیک فوق تخصصی ارولوژی دکتر آرش رنجبر تماس بگیرید.